Domek letniskowy Orust - mountain air Kvarndalen

Miejscowość i położenie obiektu

Henån to miejscowość w szwedzkiej prowincji Västra Götalands län i główny ośrodek gminy Orust. Osada została nazwana od przepływającej tu rzeki o tej samej nazwie. Przedrostek hen oznacza w lokalnym dialekcie kamień szlifierski i odnosi się do podłoża skalnego, które jest szczególnie odpowiednie do tych narzędzi. Centrum handlowe Henån jest szczególnie ważne latem, gdy napływają turyści na wyspę Orust. Miejsce to zostało po raz pierwszy wymienione w piśmie w 1420 roku jako nazwa gospodarstwa. W następstwie powstania placówek handlowych i zajazdów, które ustanowiły się w połowie XIX wieku, miejscowość zaczęła się rozwijać. Henån otrzymał stałą linię parowców i jako pierwsza miejscowość na Orust został ogłoszony kąpieliskiem. W latach 60. XX wieku powstała droga lądowa do mostu Tjörn, a te korzystne warunki sprawiły, że osada została ogłoszona główną miejscowością przy utworzeniu gminy Orust w 1971 roku. Tak budowano na Orust
Jak rozwijała się zabudowa na Orust, można przeczytać w tekstach o rolnikach z epoki kamienia aż po rozwój terenów zewnętrznych w XIX wieku. Ale jak właściwie wyglądały same domy? Wybierzmy się w krótką podróż przez wieki i, na ile to możliwe, przyjrzyjmy się różnym sposobom budowania. Długie domy z czasów wikingów zostały we wczesnym średniowieczu zastąpione przez zabudowę zagrodową z kilku budynków, wznoszoną w konstrukcji zrębowej. „Ryggåsstuga” (dom z izbą dymną) stała się im 18. Jahrhundert zum gebräuchlichen Wohnhaus. Quellen deuten darauf hin, daß man seinerzeit begann, die Wände zu erhöhen und Decken einzuziehen. Auf diese Weise erhielt man zusätzlichen Dachraum, der als Lagermöglichkeit oder während des Sommers auch als Schlafplatz diente. Uczeń Linneusza Pehr Kalm odwiedził w roku 1742 taki dom na Otterön w gminie Kville: "Domy są dobrze zbudowane, ale pnie drzew wewnątrz nie są obrobione ani równo ociosane; usunięto jedynie korę. Nad swoimi chatami mieli zawsze izbę sypialną lub strych, gdzie spali latem, ale nie było tam u góry pieca."
Dom z czarną izbą Hageskärs-Kate przy Nötskär, rozebrany w 1914 roku. Foto: Zbiór Erika Asklanda. Jedynym zabiegiem, jaki domy być może otrzymały, było impregnowanie tranem z śledzia. Szczególnie należało chronić drewno na końcach. Palenisko jako źródło światła i ciepła nadal pozostawało centralnym punktem mieszkania. Kalm zanotował podczas swojej wizyty na Orust, że piece i kominki budowano z polnych kamieni, które pokrywano gliną, aby zapobiec powstawaniu pęknięć. Okna były drewniane i wyposażone w wąskie szprosy. Szkło było drogie i nie wszyscy mieli na to potrzebne pieniądze. Dachy były kryte wodorostami, torfem lub drewnem, albo używano tego, co akurat było dostępne. Domy o prostej szerokości
"Enkelstuga" (dom prosty) nazywa się typ domu, który składa się z "Stuga" (izby) z komorą i boczną dobudówką. Stuga służyła jako pomieszczenie mieszkalne, w którym się spało, ale także przygotowywało jedzenie. Ten typ domu istniał aż do XIX wieku. Rzut wnętrza domu wnuka
Inną odmianą było to, że kuchnia była usytuowana przed pokojem dziennym, aby trzymać uciążliwy dym z dala.
Na początku stuga była budowana z bali.
Kuchnia miała prostą formę; później jednak również kuchenne części budowano z bali.
Ten typ domu z kuchnią i pokojem lub izbą był w XIX wieku szeroko rozpowszechniony.
Na zachodnim wybrzeżu nazywa się go także domem prostym lub domem o pojedynczej szerokości.
W tym samym tempie, w jakim w ciągu XIX wieku... Wraz z poprawą jakości pił tarczowych w XIX wieku, w Bohuslän stało się modne obijanie budynków mieszkalnych drewnianymi panelami. Jeśli nie miało się środków finansowych na wszystkie cztery ściany, zadowalano się obić tylko te dwie, które były najbardziej narażone na wiatr i pogodę. Panele były początkowo deskami nakładanymi bez ciętych krawędzi. Te grube deski, które dziś spotyka się prawie wyłącznie w prostych szopach, musiały wkrótce ustąpić miejsca równolegle ciętym deskom z profilowanymi listwami zakrywającymi. W XIX wieku stało się również zwyczajem malowanie domów. Na początku szeroko rozpowszechniony był czerwony kolor. Królewski urzędnik państwowy J. F. Hellberg daje ogólny opis zabudowy na Orust i Tjörn około roku 1820:
"Niewiele miejsc jest tak dobrze zabudowanych jak te. Zazwyczaj każdy gospodarz ma dom pokryty dachówką, obity deskami i pomalowany, który posiada izbę, pokój gościnny i kuchnię, a także komorę na poddaszu." Budynki stodołowe są, w zależności od wielkości gospodarstwa, również budowane z drewna, a większość z nich pokryta jest dachówką. Także ludzie na szkierach mają drewniane i pokryte dachówką chaty; ale tutaj bieda ujawnia się wszędzie. „Tymczasem wiemy, że nie wszędzie było tak „nowocześnie”. Przy rozgraniczeniu pól w Nedre Hoga w roku 1841 tylko jeden z dziewięciu domów mieszkalnych był pomalowany; żadna stodoła nie była pokryta dachówką, wszystkie miały dachy ze słomy.
Pod koniec XIX wieku W jasnych farbach olejnych na bazie lnu zaczęto coraz częściej stosować w XIX Jahrhundert. Po przełomie wieków te farby zdominowały budynki mieszkalne.
Od domu pojedynczego do domu bliźniaczego
Można założyć, że w domach pojedynczych często było bardzo ciasno. Dotyczyło to zwłaszcza rejonów nadmorskich, gdzie nie było tylu szop na zapasy, co na terenach wiejskich. Radzono sobie różnymi dobudówkami, daszkami jednospadowymi i pulpitowymi, które najczęściej dobudowywano do dłuższych boków domów. Schleppdächer powstawały najczęściej przez przedłużenie okapu głównego domu. Często zdarzało się, że schleppdach był przeciągnięty przez całą tylną stronę domu i pod nim urządzano jeszcze dwa pomieszczenia: kuchnię i rupieciarnię. Później schleppdach zastępowano nowym dachem obejmującym cały, teraz szerszy dom. Przestrzeń pod dachem stawała się przez to większa i można było urządzić dodatkowe pokoje na poddaszu. Rezultatem był dom o podwójnej szerokości; nazwany: „zachodnioszwedzki dom bliźniaczy”. Ten był szeroko rozpowszechniony na zachodnim wybrzeżu.
Rzut bliźniaka Pod koniec XIX wieku izby były równie duże jak salon i kuchnia. Taki dom bliźniaczy miał niemal kwadratowy rzut z kuchnią i trzema prawie jednakowo dużymi pokojami wokół centralnego kominka. Bliźniak z podwyższonym ścianką kolankową otrzymał przestronne poddasze z kilkoma pomieszczeniami. Domy miały dach dwuspadowy o nachyleniu ponad 30°. Dachy były pokryte dachówką falistą. Okapy zostały obite perlspundem (specjalne listwy ozdobne), a szczyty i wiatrownice ozdobione profilowanymi listwami dekoracyjnymi i snycerką.
"Domy pojedyncze" budowano jeszcze do około 1910 roku. Na Orust stosowano szczególną odmianę. Obok kuchni znajdował się przedpokój ze schodami na strych z komorą po jednej lub spiżarnią po drugiej stronie. Budownictwo z końca XIX i początku XX wieku charakteryzuje się symetrycznymi fasadami oraz różnorodnym zestawieniem różnych paneli, drewnianych zdobień i białej farby olejnej.
Budynek sali i chaty
Oprócz „domów pojedynczych i bliźniaczych” budowano oczywiście także dużą część innych domów. Te je zazwyczaj znajdowano na posesjach górnych lub dolnych. Budynki te są tego przykładem. Rzut jest sześciodzielny i wywodzi się z Francji. W XVII wieku ten typ domu pojawił się w Szwecji jako miejsce zamieszkania oficerów i księży. W drugiej połowie XIX wieku takie „budynki salowe” budowali także wielcy gospodarze. Sześciodzielny plan innym skrajnym przypadkiem są kamienne domki i chaty, które dziś przeważnie leżą w ruinie i zarastają w lasach oraz na odległych łąkach. Mieszkali w nich kaci, dziwacy i inni bezrolni. Miały czasem plany jak „domy pojedyncze”, ale często składały się tylko z jednego pomieszczenia. Przykłady tego znajdujemy w Kultehamn oraz w kamiennym domku na Gullholmen Zdjęcie: Hjalmar Pettersson, 1989. Do końca XIX wieku W XIX wieku większość budynków mieszkalnych wznoszono z drewna. Budynki gospodarcze zaczęto dopiero w XIX wieku obijać deskami na prostym szkielecie. Leżące belki zastąpiono piłowanymi deskami; najpierw poziomo, później pionowo. Dobry miejsce do budowy
Domy budowano dawniej często na skraju pól i łąk, obok lasów i skał. Żyzna ziemia była zbyt cenna, by ją zabudowywać. Ponadto chciano budować na w miarę suchym i odwodnionym podłożu. Starano się wznosić domy po zawietrznej stronie wzgórz lub na skraju zagajnika z ekspozycją na południowo-zachodnie słońce. "Na Orust widziano różne zagrody; z urokliwymi domostwami, pięknymi polami i łąkami, otoczonymi przez okoliczne skały i wzgórza, dzięki czemu nie są wystawione na surowe zimno ani silny wiatr i mogą dłużej cieszyć się ciepłymi promieniami słońca." Linné podczas swojej podróży w Bohuslän, 1746
Budynki gospodarcze
Rozmieszczenie budynków gospodarczych w obrębie zabudowań folwarcznych podlegało w niektórych częściach kraju ścisłym tradycyjnym zasadom. Tjörn i południowe części śródlądowe były związane z tradycją południowoszwedzką, charakteryzującą się zabudowanymi dziedzińcami, podczas gdy środkowe i północne Bohuslän preferowało tzw. swobodny układ budynków. Orust wydaje się leżeć na styku tych dwóch tradycyjnych sposobów budowania. Seebuden und Scheunen
Auch die vom Meer lebende Bevölkerung hatte Bedarf an Wirtschaftsgebäuden. Die Fischer benötigten Schuppen für Gerätschaften und Segel, und die Eigner der Küstensegler Magazine für ihre Waren und Güter. Um 1880 herum begannen die Bootsbauer ihre Boote drinnen zu bauen. Mit der zunehmenden Arbeit auf See nahmen während der zweiten Hälfte des 19. Szopy i magazyny w portach i na plażach – seebuden, które dziś postrzegamy jako typową cechę i oczywistość wzdłuż naszych wybrzeży – są więc stosunkowo nowym zjawiskiem. Sądząc po starych mapach, aż do połowy XIX wieku istniało tylko kilka takich budynków. W miejscowościach rybackich były także budynki stodołowe. Większość z nich została w międzyczasie rozebrana, ale niektóre są do dziś wykorzystywane jako szopy na drewno lub magazyny.